Ellen Blom

 

 

Ellen Blom, 36 jaar, economie (WO), zelfstandig ondernemer Juffrouw Blom

Jonge kinderen die een paar jaar in buitenland wonen, leren de tweede taal meestal snel en gemakkelijk. Helaas verdwijnt deze tweede taal vaak net zo snel als hij gekomen is. Pas vanaf een jaar of 11, 12 blijft de taal behouden, afhankelijk van de mate waarin deze taal onderhouden wordt.

Een van de reacties op dit vorige artikel was een beetje kribbig: 'Ja, dat kinderen die tweede taal snel vergeten, weten we wel. Vertel ons liever wat we (hadden) moeten doen om dit te voorkomen. We hebben van alles geprobeerd, van een vaste dag Engels spreken in de week tot video’s, tot voorlezen. Niets hielp. Met vriendelijke groet.'

Op deze vraag gaat dit artikel dieper in. Hoe zorg je ervoor dat de tweede taal niet (helemaal) verloren gaat, na terugkeer in Nederland?’

Goede voornemens
Ik woon zelf in Hongkong en ik ken niemand die van plan is om het Engels dat de kinderen hier leren, bij terugkeer te laten voor wat het is. Iedereen is van plan om de taal op de een of andere manier te onderhouden. Toch gebeurt dat vaak niet, of in zeer beperkte mate.

Echt vreemd is dat niet, want zodra je (definitief) terugkeert naar Nederland, wordt het leven voor de meeste mensen een stuk hectischer dan in den vreemde. Bovendien sluiten de internationale school en de Nederlandse school vaak niet naadloos op elkaar aan, waardoor er op school en thuis wat harder moet worden gewerkt. Overigens niet alleen door de kinderen, ook door de ouders.

Ervaringen van ex-expats
Het onderzoek naar taalverlies bevatte ook een aantal vragen over taalbehoud en -onderhoud. Esther gaf aan: 'Aanvankelijk zette ik mijn dochter nog wel voor de dvd's die we hadden meegenomen, maar toen ze daar was uitgegroeid, hadden we geen nieuwe meer en raakte de tweede taal steeds meer in de vergetelheid.'

Zo blijkt het vaak te gaan, leerde de respons van andere ouders.

Om maar gelijk te reageren op de buitenlandse dvd's waar veel ouders bij zweren. Het is prima om kinderen anderstalige dvd's te laten kijken, maar verwacht van het resultaat niet te veel. Het helpt al iets als je bij het afspelen van de dvd de anderstalige ondertiteling inschakelt. Ze hóren de woorden dan niet alleen, ze zien ze ook. En hoe meer zintuigen worden aangesproken, hoe beter de taal beklijft.

Toch blijft dit een passieve manier van taal verwerven en verwerken. Ze zullen er allicht iets van opsteken, maar een actievere manier van bezig zijn met taal, levert meer op.

Lezen in de tweede taal
Beter dan dvd's kijken, is kinderen (zelf) in de tweede taal laten lezen. Niet alleen omdat daarbij ook woorden letterlijk in beeld komen, vooral ook omdat ze dan actiever met de taal bezig zijn. Door veel te lezen wordt de woordenschat groter én leren kinderen en passant hoe ze woorden schrijven. Er worden steeds meer woordbeelden opgenomen in het langetermijngeheugen. Hoe meer woorden daar opgeslagen zijn, des te vlotter verlopen het lezen en het spellen.

Ex-expats gaven echter aan dat, omdat de taalontwikkeling van de tweede taal niet meer gelijk opgaat met die van het Nederlands, kinderen toch al snel de voorkeur geven aan Nederlandse boeken, omdat ze die boeken gemakkelijker en prettiger vinden.

Zelf de tweede taal gaan spreken met de kinderen?
Zelf dan maar Engels (of Frans of Duits, of welke andere taal dan ook) met de kinderen gaan spreken? Dat is een mogelijkheid en in elk geval een actieve vorm van taalgebruik, maar toch zouden we dat niet aanraden. De belangrijkste reden daarvoor is dat het voor kinderen onnatuurlijk voelt om met hun eigen ouders ineens een andere taal te moeten spreken. De kans is dan groot dat ze helemaal geen zin hebben om mee te werken aan deze verandering.

Wat dan wel? Het meest ideaal zou het zijn om de lijn die is ingezet tijdens de buitenlandse jaren, terug in Nederland voort te zetten. Dus: internationaal onderwijs met expliciete aandacht voor de Nederlandse taal ernaast. Voor de meeste mensen is dit geen realistisch scenario. Internationale basisscholen zitten nu eenmaal niet op iedere straathoek en bovendien zijn er weinig ouders die de kosten van internationaal onderwijs zelf kunnen of willen betalen.

Native speakers

Tweetalig voortgezet onderwijs komt in Nederland gelukkig wel volop van de grond. Als de kinderen bij terugkeer toe zijn aan de middelbare school, dan zou ik tweetalig onderwijs zeker in overweging nemen. Dat de leraren niet allemaal native speakers zijn is niet zo’n ramp, omdat ex-expatkinderen van een jaar of twaalf al een goede Engelse basis hebben gelegd. Wat bovendien fijn is, is dat in het tweetalig voortgezet onderwijs Nederlands en de moderne talen wel in het Nederlands worden aangeboden, waardoor het goed mogelijk is om zowel Engels als Nederlands op een goed niveau te brengen of te houden.

Een andere - evenmin voor iedereen realistische - optie, is het aanstellen van een Engels sprekende au pair of nanny. Dit is een manier die heel goed kan werken, mits de au pair goed Engels spreekt. Helaas zijn die veel lastiger te vinden dan Filipijnse, Poolse of bijvoorbeeld Braziliaanse dames.

U kunt denken: 'iets is beter dan niets en laat de au pair maar Engels met ze spreken'. Voor kinderen vanaf een jaar of negen, tien, die al een vrij goede basis hebben in het Engels, kan dit inderdaad goed werken. Maar voor jongere kinderen denk ik dat het niet zo'n verstandige keuze is, omdat het Engels dat dan wordt aangeleerd qua accent en qua woordenschat, waarschijnlijk te wensen overlaat. Persoonlijk zou ik er in die situatie nog eerder voor kiezen om de au pair of nanny in haar moedertaal met de kinderen te laten communiceren.

Succesverhalen
Irene, een van de ex-expats die ik sprak, was het wél gelukt om de tweede taal bij haar kind 'levend' te houden. Zij had jarenlang Amerikaanse au pairs in huis gehad. Andere succesverhalen kwamen van mensen die gewoon wekelijks een taalles hadden geregeld. Via Marktplaats of officiële taalbedrijven zoals tera-languages zijn Engelse bijlesleraren of leraressen gemakkelijk te vinden.

Janneke vertelde me: "Ik ontmoette een Britse expatvrouw die het hartstikke leuk vond om wekelijks anderhalf uur met onze kinderen het nieuws van de week door te nemen en andere onderwerpen te bespreken die verder reikten dan koetjes en kalfjes. Zij was blij dat ze werk had en wij waren blij met het resultaat.'

En Jeroen zei dat toen hij, lang geleden, vanuit Zuid-Afrika terugverhuisde naar Nederland, regelmatig weekendjes bij zijn oom met aangetrouwde Britse tante ging logeren. Vooral voor de gezelligheid, maar dat die tante alleen maar Engels tegen hem sprak, was wel mooi meegenomen.

Die weekenden waren genoeg om zijn Engels op peil te houden. 'Zo'n tante moet je dan wel hebben', voegde hij eraan toe.

Deze voorbeelden laten zien dat als de basis eenmaal is gelegd, er dan voor het onderhoud niet zo extreem veel inspanning meer nodig is (maar wel discipline, dat is wat anders).

Mijn eigen plan
Wij keren op een dag ook terug naar Nederland met zonen van tien, acht en één jaar. Mijn plan is om een naschoolse oppas te zoeken voor een paar dagen in de week, die Engels als moedertaal heeft. Ik denk en hoop dat we op die manier twee vliegen in een klap slaan: oppas en Engels.

Het risico bestaat dat de oudste kinderen vooral praktische gesprekken voeren over of ze iets mogen drinken of eten en melden waar ze gaan spelen. Het is dus zaak om iemand te vinden die ook echt dingen met ze gaan doen, of nog idealer, gesprekken voert die ergens over gaan, zodat de woordenschat op zijn minst enigszins in tact blijft. Uit ervaring weet ik dat er in de grote steden volop Britse/Amerikaanse/Australische dames en heren zijn, die op zoek zijn naar (bij-)banen. We zullen zien hoe dit afloopt. Mocht dit niet werken, dan ga ik op zoek naar een taalonderwijzer(-es).

Wat ik daarmaast vermoed, en ook hoop, is dat het dankzij Facebook en Skype voor onze kinderen gemakkelijk zal zijn om contact te onderhouden met de internationale vrienden die ze in hun Hong Kong-jaren hebben leren kennen. Titia (ex-expatkind) zei hierover: 'Facebook is voor mij een leuke manier om de taal levend te houden. Het nadeel is wel dat mijn vrienden uit de Dominicaanse Republiek fonetisch Spaans schrijven. Dat ziet er wel cool uit, maar een fatsoenlijke brief moet je mij maar niet meer laten schrijven.'

Conclusie
Bij wijze van samenvatting/conclusie heb ik een 'taalbehoud-top- 10' opgesteld. Niet voor iedereen zullen alle mogelijkheden even realistisch en haalbaar zijn, maar ik weet zeker dat als je wilt dat de tweede taal behouden blijft, er voor ieder gezin en voor iedere situatie een manier te vinden is om het voor elkaar te krijgen.

Taalbehoud-top-10

1. Internationale school (voor basisschoolleerlingen)
2. Tweetalig voortgezet onderwijs (voor tieners)
3. Een (native speaking) au-pair of nanny
4. Wekelijks een uur of twee uur taalles (conversatie over niet-alledaagse onderwerpen, maar ook aandacht voor spelling)
5. Kinderopvang of naschoolse opvang door een native speaker
6. Onderhouden van banden met native speaking vrienden in Nederland of in het buitenland
7. Op zoek gaan naar expats in je eigen omgeving. Vooral contact met andere kinderen kan waardevol zijn bij het op een ongedwongen manier levend houden van de vreemde taal
8. Veel skypen met buitenlandse vrienden en vriendinnen
9. Kinderen laten lezen in de tweede taal
10. Als het bovenstaande allemaal niet lukt, kun je altijd nog dvd's (in de tweede taal en met anderstalige ondertiteling) in de dvd-speler doen.

Succes!